بنده آزاد (بررسي رابطه آزادي و بندگي در عرفان اسلامي با تاكيد بر جايگاه آن در ديوان حافظ)

چکیده مقاله

آزادي و بندگي اگرچه درظاهر مفهومي متضاد دارند اما در عرفان اسلامي اين دو مفهوم داراي ارتباط حقيقي با يكديگر هستند. عبوديت و حريت مراتبي دارند كه سالك در هر مرتبه از سيروسلوك بهره اي از آن دو را در خود متجلي ساخته و درنهايت به حقيقت عبوديت و حريت دست مي يابد. حافظ اين موضوع را در ديوان اشعار خود در چند بيت به وضوح آورده و آزادي را ثمره تجلي حقيقت بندگي در انسان مي داند. اين بندگي كه حافظ آن را بندگي عاشقانه مي نامد، ثمره سلوك عارفانه رهرو حقيقت است. عاشق، آزاده اي است كه با بندگي، خود را از همه قيدوبندها رهاكرده و مظهر بنده آزاد گرديده است. در اين مقاله سعي شده با تعمق در بعضي از آراء صوفيه و عرفا ضمن بررسي بن مايه هاي فكري رابطه آزادي و بندگي از منظر عرفان اسلامي، به بررسي مفهوم بندگي عاشقانه، مراتب و ارتباط آن با آزادگي از ديدگاه حافظ پرداخته شود.