شگردهاي شاملو در كاربرد تشبيه مركب

چکیده مقاله

تشبيه مركب از فاخرترين گونه‌هاي تشبيه است كه تصوير كاملي از هيات دو يا چند چيز را ارائه مي‌كند. تشبيه مركب از دوره‌هاي اول شعر فارسي همواره موردتوجه بوده‌ و در شعر معاصر نيز جلوه‌ي خاصي يافته‌است. شاملو يكي از برجسته‌ترين شاعران معاصر است كه شعر منثور (شعر سپيد) با نام او رقم خورده و در موارد متعدد و با هنرنمايي از تشبيه مركب بهره‌ي بسيار برده ‌است. در اين تحقيق كه كتابخانه‌اي است و با روش توصيفي- تحليلي انجام شده، تشبيهات مركب در اشعار شاملو بررسي مي‌‌شود تا شگردهاي هنري‌اش در ساختار تشبيه مركب، نقش آرايه‌هاي بديعي در كنار تشبيه مركب و اغراض تشبيه مركب معلوم شود. نتيجه‌ي تحقيق نشان داد كه تعدّد مشبه و مشبه‌به، مقدّم آوردن مشبه‌به و مقيّد كردن تشبيه مركب از ويژگي‌هاي ساختاري تشبيه مركب در شعر شاملو است كه از هريك از اين ويژگي‌ها براي تقويت موسيقي شعر و نيز روشن كردن مفهوم و محتواي شعر استفاده شده ‌است. اغراض تشبيه نيز در شعر شاملو قابل‌توجه است. با توجه به اينكه شعر شاملو شعري اجتماعي- انتقادي است و شاعر در بيشتر اشعارش لحني اندرزگويانه و منتقدانه دارد، «تقبيح و زشت جلوه دادن مشبه» و «استدلال براي بيان امكان مشبّه» از اغراضي است كه در تشبيهات مركب او ديده مي‌شود.