بررسي تحليلي مباحث و اصطلاحات طبّ سنتي در مثنوي «منّ و سلوي» اثر نعمت خان عالي شيرازي

چکیده مقاله

مثنوي «منّ و سلوي» يا «سخنِ عالي»، منظومه اي اخلاقي و عرفاني، تعليمي و اجتماعي از آثارِ نعمت خان «عاليِ شيرازي» نويسنده، شاعر و پزشك ايراني تبار شيعي قرن 11و12 ﻫ ق است. «عالي» در هند مي زيسته و در دربار اورنگ زيب و بهادرشاه داراي منزلتي  بوده است. او به عنوان پزشك به دربار اورنگ زيب راه يافت و به نويسندگي و شعر روي آورد و از جانب اورنگ زيب و بهادرشاه به عناوين «نعمت خان» و «مقرب خان» و «دانشمندخان» مفتخر گرديد. مثنوي «منّ و سلوي» مجموعه اي است از حكايات، با موضوعات اخلاقي، عرفاني و اجتماعي. «عالي» در بخش هايي از اين مثنوي به طرح مباحث پزشكي اعم از نام بيماري ها، حالات بيمار، شيوه هاي درمان، داروها و برخي گياهان دارويي و اخلاق پزشكي پرداخته است، كه اين مباحث تاكنون پنهان و مغفول مانده و به آن توجهي نشده است. در پايان اين پژوهش به اين نتايج مهم دست مي يابيم كه اولاً «عالي» برغم اينكه در تذكره ها به عنوان شاعر و نويسنده معرفي شده، از پزشكان حاذق دربار بوده و سعي داشته است با طرح مباحث پزشكي در خلال حكايات به معرفي برخي بيماري ها و داروها و گياهان دارويي بپردازد. ثانياً شيوۀ او در آگاهي بخشي و آموزش عمومي پزشكي و اخلاق پزشكي قابل توجه و بسيار كمياب بوده و از نظر سبكي نيز حائز اهميت است. ثالثاً اين مثنوي مي تواند در مطالعات و تحقيقات طب سنتي و روابط علمي ايران و هند مورد استفاده و بهره برداري قرار گيرد. در اين پژوهش از روش كتابخانه اي استفاده شده و با بهره گيري از ساير كتب مرتبط به تحليل موضوع اشاره شده در متن مورد نظر مي پردازد.