رهيافتي جديد در معناشناسي واژه «كَبَد» با توجه به آيه 4 سوره بلد

چکیده مقاله

آيه 4 سوره‌‌ بلد، درباره چگونگي خلقت انسان مي‌فرمايد: «لَقَدْ خَلَقْنَا الْاِنْسانَ فِي كَبَدٍ». فهم عميق اين آيه، نيازمند رمزگشايي دقيق از واژه «كَبَد» است. بيشتر مترجمان و مفسّران متاخر، معناي اين كلمه را تنها به «رنج و سختي» اشاره و آيه را اين‌گونه ترجمه كرده‌اند: «خداوند انسان را در رنج و سختي آفريده است»؛ اما آيا اين نگاه تك‌بعدي منفي به آفرينش انسان، سبب نااميدي او در زندگي نمي‌شود؟ آيا اين مفهوم با رحمت و حكمت پروردگار تناسب دارد؟ طرح اين سوالات، فرضيه وجود معناي ديگري از واژه كبد و فهم ديگري از آيه را تقويت مي‌كند.  بنابراين، در پژوهش پيش رو با هدف دستيابي به معنايي جديد از واژه «كبد» و به دنبال آن كشف مفهومي متفاوت از آيه، به بررسي معناشناختي واژه «كبد» براساس لغت‌نامه‌ها، تفاسير قديم و جديد، روايات معصومان(ع) و تحليل تاريخي اين واژه در زبان عبري و متون ديني تورات و انجيل پرداخته و با كمك سياق‌شناسي و ساختارشناسي و مستندات تفسيري و روايي و بررسي موضوعي آيات مربوط به خلقت انسان، به اين نتيجه رسيده است كه: ضمن احترام به مفسران متقدم كه تنها از واژه كبد معناي رنج و سختي برداشت كرده‌اند، معناي دقيق‌تر واژه كَبَد در اين آيه، «استواري، راست‌قامتي، اعتدال و قوام» است و بر اين اساس، ترجمه آيه اين‌گونه پيشنهاد مي‌شود: «انسان را راست‌قامت، داراي تناسب اندام و معتدل آفريديم»؛ از اين رو، با جمع ميان معاني واژه كَبد، مي‌توان به فهم جديدي از آيه دربارۀ خلقت انسان دست يافت.