شكل‌گيري شخصيت‌ها و وجوه تعاملي آن‌ها در رمان «عادت مي‌كنيم»

چکیده مقاله

موضوع رمان عادت مي‌كنيم مسائل خانوادگي و روابط انسان‌هاست كه در قالب انواع تعامل اجتماعي بينافردي شكل گرفته‌ است. در اين رمان، در بسياري از موارد نمي‌توان با سطح ظاهري توصيف‌ها، نوع و وجوه تعامل شخصيت‌ها را كه از عوامل اصلي شكل‌گيري روايت محسوب مي‌شود، درك‌ كرد. بر همين اساس، به‌قصد ابهام‌گشايي از وجوه و سطوح تعامل، به‌ويژه ابراز سلطه، روابط شخصيت‌هاي رمان از منظر روان‌شناختي و با تكيه بر نظريۀ شخصيت آدلر بررسي شده‌ است. نتيجه نشان ‌مي‌دهد كه از ميان مولفه‏هاي اين نظريه‏، علاقۀ اجتماعي، سبك زندگي، خودِ خلّاق و عقدۀ حقارت در گفتار و رفتار شخصيت‏هاي رمان نمودي آشكار دارد، برتري‏جويي بسيار كم‌رنگ است، غايت‏نگري تخيلي اصلاً مشاهده ‌نمي‌شود و شخصيت‌هاي رمان در تيپ‏هاي «تكيه‌دهنده گيرنده»، «سودمند اجتماعي» و «سلطه‌جو حكم‌فرما» جاي ‌مي‌گيرند. قهرمان داستان و بيشتر نقش‌آفرينان شخصيتي «تكيه‌دهنده گيرنده» دارند؛ هرچند كه برخي از آن‌ها نهايتاً به تيپ «سودمند اجتماعي» مي‌رسند. مصداق بارز تيپ «سودمند اجتماعي» سهراب زرجو و تنها شخصيت «سلطه‌جو حكم فرما» ماه‌منير است. شخصيت آيه هم در هيچ‌يك از تيپ‌ها نمي‌گنجد. با اين حساب، نوع «اجتناب‌گر» تنها تيپ شخصيتي است كه در رمان ديده ‌نمي‌شود.