جايگاه تفكر انتقادي در "بخوان و بينديش"‌هاي كتاب‌هاي فارسي دورۀ دوم ابتدايي بر اساس مولفه‌هاي تفكر فلسفي ليپمن

چکیده مقاله

افزايش مهارت تفكر و فراخ‌انديشي به همراه بالا بردن سطوح تفكر انتقادي، بايد در همان نخستين سال‌هاي زندگي كودكان كه شالودة نگرش آنها در آينده شكل مي‌گيرد، آغاز شود. در نظام‌هاي آموزشي متمركز، كتاب‌هاي درسي مي‌تواند نقش مهمي در ارائة اين نوع تفكر براي دانش‌آموزان ايفا كند. پژوهش حاضر، بر آن است بر اساس مولفه‌هاي تفكر فلسفي ليپمن، جايگاه تفكر انتقادي را در كتاب‌هاي فارسي ابتدايي مورد بررسي و تحليل قراردهد. جامعۀ آماري در اين پژوهش كتاب‌هاي فارسي دورۀ دوم ابتدايي سال تحصيلي 99-1400 و نمونة آماري «بخوان و بينديش»هاي موجود در اين كتاب‌ها است. پژوهش حاضر به روش تحليل محتوا نگاشته‌شده‌است و با كدگذاري قياسي، ميزان توجه كتاب‌هاي نامبرده را به 19 گوية تفكر انتقادي مد نظر ليپمن مورد تحليل قرارداده‌است. براي رسيدن به پايايي كدها، بخش‌هايي از محتوا توسط دو كدگذار، كدگذاري شد و روايي آن از روش كثرت‌گرايي و اعتماد‌سازي صورت گرفت. تحليل يافته‌ها بر اساس نرم افزار spss انجام شد و نتايج حاصل نشان داد: مقدار سطرهاي درگير مولفه‌هاي تفكر انتقادي ليپمن در بخوان و بينديش‌هاي پايۀ چهارم بيشتر و در پاية ششم كمتر بوده‌است. مولفۀ توجه به شرايط استثنايي و نامتعارف در تمام پايه‌ها بالاترين سطح را داشته و مولفۀ تفسير صحيح كلام و توجه به اهداف گوينده در ترجمه و تفسير كلام، در تمام پايه‌ها مغفول مانده‌است. توزيع نامتوازن اين مولفه‌ها در بخوان و بينديش‌هاي فارسي دورة دوم ابتدايي و مغفول ماندن برخي از مولفه‌ها، نشان دهندة نياز به توجه بيشتر مولفان كتاب‌هاي درسي به ابعاد تفكر فلسفي – انتقادي- ليپمن در بخش‌هايي از كتاب است كه دقيقا به اين منظور در كتاب‌هاي درسي گنجانده‌شده‌است.