كاركردهاي ادبي و معنايي اسماي الهي در عبارت‏هاي فارسي مرصادالعباد

چکیده مقاله

مرصادالعباد كتابي عرفاني است؛ ازاين‌رو موضوعِ محوري آن خداجويي است و نام‏هاي متعالي خدا در آن فراوان ديده‏ مي‏شود. دربارۀ اسماءالله پژوهش‏هاي فراواني انجام شده؛ اما تاكنون تحقيقي زباني و بلاغي دربارۀ نام‏هاي خدا در مرصادالعباد صورت نگرفته ‏است؛ بنابراين در اين مقاله كه به‌روش توصيفي تحليلي انجام شده‏ است، نام‏هاي خدا در مرصادالعباد بررسي مي‌شود تا پركاربردترين آنها، شيوۀ كاربرد اين نام‏ها و كاركرد معنايي آنها در عبارت‌هاي فارسي مرصادالعباد مشخص ‏شود. گزينش نام‏هاي الهي از مهم‏ترين جلوه‏گاه‏هاي هنر واژه‏گزيني نجم‏رازي به ‏شمار مي‏رود و ازاين‌رو توجه ويژه‏اي را مي‏طلبد. بررسي اسماي الهي در مرصادالعباد نشان ‏مي‏دهد كه مهم‏ترين ويژگي كاربرد نام‏هاي خدا در مرصادالعباد، نادربودن نام‏هاي استعاري و فراواني كاربرد نام‏هايي است كه ازطريق مجاز، به‏ويژه با علاقۀ اشتقاق ساخته ‏شده‏اند. از مهم‏ترين دلايل كاربرد بسيار نام‏هاي مجازي خداي متعال، تفخيم و بزرگداشت مقام معبود آسماني است. بررسي كاربرد معنايي نام‏هاي خدا نشان ‏مي‏دهد كه هريك از اين نام‏هاي مقدس، در جايگاه خاص معنايي به‏ كار مي‏رود و كاربرد برخي نام‏هاي خدا در عبارت‌هاي فارسي مرصادالعباد، حكم اسماي جمالي و جلالي خدا را دارد.