واكاوي ساختار گروتسك در فانتزي‏‌هاي گوگول (مطالعۀ موردي شنل، دماغ)

چکیده مقاله

طنز در فانتزي‏‌هاي گوگول تنها انتقاد اجتماعي نيست، بلكه نويسنده با تمهيداتي خاص سعي مي‌‏كند نوعي وحشت و در پاره‌‏اي مواقع خشم و اعجاب را نيز به خواننده القا كند كه آثارش را به گروتسك سوق مي‏‌دهد. اين مقاله مي‏‌كوشد به تمهيدات گوگول براي رسيدن به اين خصيصه در دو اثر دماغ و شنل با رويكرد تحليلي - ‏توصيفي و با روش استنادي بپردازد و نشان دهد گوگول با زياده‏‌روي و اغراق در واقعيت و روي‌‏آوردن به فانتزي و پست‏‌مدرن آن را به سمت‏‌وسوي گروتسك كشانده است. او هم در عناصر داستان، هم در روش اجرا و پردازش سبك اثر و هم در محتوا به گروتسك روي آورده است. در بخش عناصر داستان با كمك تعليق (شخصيت، مكان و ماجرا)، شخصيت‏پردازي، فضاسازي و حال و هوا به آن رسيده و در شيوۀ اجرا، فانتزي و رويكردهاي پست‏مدرن را برگزيده تا با استحالۀ اشيا و اجزاي بدن، شخصيتي اغراق‏‌گونه به آن‏ها بدهد و با ايجاد توهم در مخاطب، بستري براي روي‏‌آوردن به پايان باز و در نتيجه بلاتكليفي وهم‌‏آور خواننده ايجاد كند. مرز ميان واقعيت و فانتزي را در ذهن مخاطب درهم‌‏شكسته و در نهايت با عدم قطعيت، استحالۀ بدني، ترس و خشم يا اعجاب را بر طنز برتري داده است. در اين ميان لحن طنز و عادي جلوه‏ دادن حوادث بعد ديگري از گروتسك زباني ايجاد مي‏‏‏‏‌كند. در حقيقت نويسنده با تغيير بافت واقعي به فانتزي و نيز روي‏ آوردن به محتواي ترسناك، در ضمنِ عملي خنده‏‌دار و شگفت‏‌انگيز و خلاف عرف، زمينۀ ترسناكي در دل وجدان بيدار آدمي افكنده تا مجموعۀ تمهيدات گروتسكي خود را كامل كند.